Wynand Wijnenprijs 2005

Achtergrondinformatie

De Wynand Wijnen prijs is in 1999 ingesteld ter gelegenheid van het afscheid van de naamgever als hoogleraar Onderwijskunde aan de Universiteit Maastricht. De prijs is bedoeld als waardering voor een bijzondere bijdrage aan onderwijsvernieuwingsactiviteiten op een bepaald gebied en kan worden toegekend aan een persoon, programma of organisatie.De prijs wordt dit jaar voor de vierde maal toegekend. Het onderwijsgebied waarbinnen dit jaar de prijs wordt toegekend is Onderwijsvernieuwing in het Praktijkonderwijs. In eerdere jaren werden prijzen toegekend op de gebieden Studiehuis, Innovatie in Probleemgestuurd Onderwijs en in internationaal medisch onderwijs.

De prijs bestaat uit een oorkonde, een kunstwerk (beeldje) en een geldbedrag van 13.000 euro.

Daarnaast worden er twee aanmoedigingsprijzen uitgereikt aan de overige genomineerden bestaande uit een oorkonde en een geldbedrag van 1000 euro.

Praktijkonderwijs

De jury heeft zich dit jaar tot taak gesteld om de onderwijsvernieuwing ten behoeve van leerlingen die moeite hebben met leren in de schijnwerper te zetten. Om de jurytaak uitvoerbaar te houden is vervolgens gekozen voor het Praktijkonderwijs als sector, omdat binnen deze sector zeer veel werk wordt verzet om het onderwijs zo in te richten, dat moeilijk lerenden er baat bij hebben. Scholen en afdelingen voor Praktijkonderwijs vormen een bijzondere categorie in het Voortgezet Onderwijs: het is eindonderwijs voor leerlingen tussen 12-18 jaar met een IQ tussen 60-80 en een leerachterstand van drie jaar. Niet het behalen van een standaarddiploma, maar toeleiding naar de arbeidsmarkt vormt het doel. Leerlingen van deze scholen vormen de uitvallers uit het gewone basisonderwijs en hebben dus weinig succesgevoelens in een leeromgeving. De uitdaging die door het Praktijkonderwijs wordt opgepakt is het bieden van een leeromgeving, waarin kwetsbare leerlingen worden voorbereid op zelfstandigheid in leven en werken (zie ook www.praktijkonderwijs.nl). Het Werkverband Praktijkonderwijs heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een sterke organisatie van de omstreeks 170 scholen met meer dan 25000 leerlingen in totaal. Met veel inzet wordt op veel scholen gewerkt aan het ontwikkelen en uitvoeren van nieuwe programma’s om de doelgroep beter onderwijs te bieden.

Genomineerden

Hoewel het lastig is om binnen zo’n actieve scholenorganisatie een prijswinnaar aan te wijzen heeft de jury zich niettemin hieraan gewaagd, waarbij zij de nadruk heeft willen leggen op een vernieuwende onderwijskundige aanpak.Op basis van beschikbare informatie heeft de jury een lijst met kandidaten samengesteld. Na inwinning van nadere informatie zijn hieruit 3 nominaties voortgekomen. De genomineerden zijn daarna door een jurylid bezocht.

De genomineerden voor de Wynand Wijnenprijs 2005 zijn:

School voor Praktijkonderwijs De Steiger Lelystad

School voor Praktijkonderwijs De Loint Waalwijk

School voor Praktijkonderwijs De Zonnegaard Wijchen

Juryrapport

De overeenkomst tussen de drie scholen is dat ze de mogelijkheden van individuele leerlingen centraal stellen. Dat betekent dat ze zich richten op vraaggestuurd onderwijs. Ook de toeleiding naar een plaats op de arbeidsmarkt speelt een belangrijke rol: veel aandacht voor de ontwikkeling van zelfredzaamheid en voor contacten met de beroepenwereld. De drie directies melden alle, dat de omslag in denken bij docenten over de inrichting van het onderwijs niet altijd gemakkelijk is.

De Loint in Waalwijk lijkt de meest radicale keuze te maken door coachingsgroepen op te zetten waar leerlingen leren hun eigen voorkeuren te uiten en te ontwikkelen. Vanaf het tweede leerjaar worden deze groepen vertikaal samengesteld, zodat leerlingen van verschillende leeftijden in een coachingsgroep zitten waarin de ontwikkeling van sociale competenties centraal staat en samen aan projecten gewerkt wordt. De school is volop bezig om het onderwijsaanbod te modelleren naar de arbeidssituatie en om individuele leersporen mogelijk te maken. Het programma wordt thematisch opgebouwd, waarbij veel ruimte wordt gemaakt voor individuele keuzen van leerlingen. De school heeft duidelijk ingezet op de ontwikkeling van “persoonlijk leren” . De directie zet zich hier vol overtuiging voor in. De geplande nieuwbouw van de school zal het mogelijk maken om vanuit de school te werken als servicepunt voor de buurt.

De ervaringen met de nieuwe aanpak zijn nog beperkt. De omzetting naar thematisch onderwijs is nog niet voltooid en ook de intensievere koppeling aan de beroepenwereld is nog in ontwikkeling (zie ook: http://deloint.nl/).

De Zonnegaard in Wijchen is een kleine school met omstreeks 80 leerlingen. Sinds enkele jaren is daar een programma-onderdeel ontwikkeld genaamd “praktisch denken en doen”. Het gaat hier om een serie opdrachten, die door leerlingen in kleine groepen worden uitgevoerd gedurende een dagdeel. De groepjes werken zelfstandig aan de opdrachten en worden daarbij door een begeleider zonodig geholpen. Het programma is opgebouwd uit verschillende thema’s. Rond ieder thema zijn 5 binnen- en buitenschoolse opdrachten gemaakt die 1-2 uur werk betekenen voor de leerlingen. Het eindproduct is een kort verslag waarin de resultaten van het werkproces en de gevonden informatie wordt samengevat. De thema’s lopen uiteen van “naar de bank” , “veiligheid in school” tot “kunst”. De aanpak is geïnspireerd door het model van probleemgestuurd leren en de leerlingen werken aan de opdrachten met een stappenplan dat ontleend is aan het PGO. De school heeft ruim drie jaar ervaring met deze aanpak, die aanvankelijk alleen op de vrijdagen was geprogrammeerd.

De school is thans bezig grotere delen van het onderwijsprogramma in te richten volgens deze aanpak. Ook wordt gestreefd naar een sterkere vraagsturing. Het gaat hier om een groeimodel, waarbij het eindpunt nog niet bereikt is (zie ook: http://www.stichtingpro.nl/zonnegaard-wijchen/zonwij-set.html)

De Steiger in Lelystad heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een school waarin onderwijs en arbeid aan elkaar gekoppeld worden vanuit een pedagogisch-didactisch perspectief: werkprocessen binnen de scho ol worden benut om leerlingen kennis te laten maken met allerlei werkzaamheden, zoals magazijnbeheer, catering, ondersteunen in administratie, schoonmaken en onderhoud. Daarbij wordt grote aandacht besteed aan omgangsvormen en taalgebruik. Belangrijke delen van het programma wordt aangeboden in een leer-werkplekkenstructuur, waarbij docenten een meer coachende rol vervullen en een brug wordt geslagen naar buitenschoolse stages in de beroepspraktijk. De school streeft naar individuele leersporen op basis van de mogelijkheden van leerlingen. Hiertoe is ook een speciaal computerprogramma ontwikkeld om individuele sporen te kunnen organiseren binnen de school. Uiteraard wordt er ook veel aandacht besteed aan contacten met de arbeidswereld buiten de school. De aanpak vertoont zichtbare samenhang en is gericht op voorbereiding op het zelfstandig functioneren in de maatschappij.

De school kwam onlangs in het nieuws via de Elsevier schoolkwaliteitsranking, waarin de school opviel door een hoge score op het onderdeel “schorsingen”. Het gaat hier echter om het naar huis zenden van bepaalde leerlingen die zich niet houden aan gedragsregels met de opdracht om met de ouders de volgende ochtend terug te komen om afspraken te bevestigen (zie ook: http://www.desteiger.nl/).

Winnaar van de Wynand Wijnenprijs 2005 is De Steiger in Lelystad

Drie scholen derhalve, die op uiteenlopende wijze nieuwe wegen inslaan om het onderwijs aan moeilijk lerenden vormgeven. Twee daarvan ontvangen nu de aanmoedigingsprijs.

En de winnaar van de Wynand Wijnenprijs 2005 is De Steiger in Lelystad.

Samenstelling Jury Wynand Wijnen Prijs 2005

Prof. Dr. C.P.M. van der Vleuten, hoogleraar Onderwijskunde Universiteit Maastricht (voorzitter)

Dr. P.A.J. Bouhuijs, oud-directeur Expertise Centrum Actief Leren Universiteit Maastricht (secretaris)

Drs. G.Janssen, oud-directeur KPCgroep Den Bosch

J. Hoogendoorn, projectleider Coördinatiepunt Leerwegen en Netwerken

Drs. J.C.J. Schreuder, inspecteur Onderwijsinspectie

Prof. Dr. W.H.F.W. Wijnen, emeritus hoogleraar Onderwijskunde Universiteit Maastricht

Uitreiking van de prijs vond plaats op de Landelijke Studiedag van het Werkverband Praktijkonderwijs in de Reehorst te Ede op 14 december 2005 om 9.45 uur.

Het juryrapport werden bekendgemaakt door Dr. Peter Bouhuijs, jurylid, waarna de prijs wordt overhandigd door prof. Dr. Wynand Wijnen.